1

2

3

4

5

 

Kapryśna i nieprzystępna pogoda tatrzańska

Charakterystyczna dla Tatr, szczególnie zaś dla Tatr wysokich, jest zmienność występującej na ich terenie pogody. Nawet latem się może zdarzyć, iż wychodzimy na szlak w pełnym słońcu, a już wczesnym popołudniem niebo zasnuwają chmury i zrywa się burza. Jednak generalnie klimat Tatr, a więc i Zakopanego, jest dużo bardziej surowy, niż na nizinach. Śnieg pada już tu często na początku października, a opady śniegu zdarzają się często jeszcze nawet w kwietniu. Co najmniej tak samo długo, śnieg pokrywa nawet niższe partie gór, natomiast na wysokich szczytach, w miejscach zacienionych, zdarza się, iż śnieg w ogóle nie taje przez cały rok. Dla Tatr charakterystyczne są dość duże opady, znacznie przekraczające sumę opadów z terenów nizinnych. Odmiennie natomiast kształtuje się kwestia temperatury powietrza. Dane w tym względzie dostarcza stacja meteorologiczna na Kasprowym Wierchu. Wynika z nich między innymi, że nawet latem jest tu po prostu zimno, a średnia temperatura niewiele przekracza 10 stopni. Zresztą nawet podczas lat o standardowej pogodzie, ujemna średnia temperatura występuje od listopada do marca, a w zimnych latach nawet od października do maja. W takim czasie, wszelkie wędrówki górskie są bardzo trudne, a ponadto często zagrażają życiu i zdrowiu, z uwagi na niebezpieczeństwo lawin, które mogą schodzić nawet bez wyraźnego powodu.

Znaczenie oznakowania szlaków

Góry są miejscem, gdzie dość trudno jest znaleźć szlaki orientacyjne. Jest tutaj bardzo niewiele budynków, ponadto trudno jest znaleźć jednoznacznie wyróżniające się składniki krajobrazu. Z tej to właśnie przyczyny, wytyczono odpowiednie szlaki, z reguły prowadzące z jednego szczytu górskiego do innego, poprzez dolinę. Szlaki te mają na celu zresztą nie tylko wskazanie stosunkowo najłatwiejszej i najprostszej drogi na określony szczyt, ale także ochronę tych składników przyrody, które znajdują się poza szlakiem i które powinny być chronione przed ingerencją ludzką. Oznaczenia szlaków można znaleźć na drzewach, kamieniach, praktycznie wszędzie tam, gdzie istnieje możliwość malowania. Typowym oznaczenie są trzy równoległe pasy farby, z których zewnętrzne są białe, a środkowy kolorowy. Stosowanych kolorów jest kilka, przede wszystkim zielony, czerwony, niebieski i żółty, a także czarny. Istotne jest tutaj, że kolor szlaku jest kwestią umowną i ustalaną arbitralnie, a więc nie zależy od długości szlaku, stopnia jego trudności i położenia w Tatrach. Niegdyś wprawdzie uważano, że na czarno oznaczone są szlaki najtrudniejsze, jednak dziś taka prawidłowość nie występuje. Dla każdego szlaku, a także jego poszczególnych elementów, podawany jest orientacyjny czas jego przejścia, dla człowieka o przeciętnej kondycji fizycznej.

Szlaki turystyczne w Zakopanym

Nieprzypadkowo można mówić o tym, że liczne szlaki turystyczne wychodzą z Zakopane, ale nawet o tym, że przebiegają one przez Zakopane. W granicach administracyjnych miasta znajduje się bowiem pokaźna część Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz Tatr Wysokich, z jednym z najwyższych szczytów tego rejonu, czyli ze Świnicą. W obrębie Zakopanego znajduje się punkt startowy (będący jednocześnie metą) dla siedemnastu szlaków, prowadzących przede wszystkim w Tatry. Z tych szlaków kilka jest bardzo popularnych, odwiedzanych przez turystów. Można tutaj wymienić m.in. Drogę Pod Reglami, czyli szlak łączący wyloty kilku tatrzańskich dolin, szlak na Kasprowy Wierch, dalej szlak prowadzący nad Schronisko nad Morskim Okiem, poprzez Zawrat i Dolinę Pięciu Stawów Polskich, następnie szlak na Giewont, a także szlak na Rysy, obejmujący drogę Oswalda Balzera. Choć obszar polskich Tatr jest znacznie mniejszy od słowackich, to jednak wszystkich dostępnych szlaków jest kilkadziesiąt, nie sposób je wszystkie zwiedzić, nawet spędzając regularnie co roku kilka dni na Podhalu. Tym samym nie ulega wątpliwości, ze praktycznie każdy z nas może odnaleźć w Tatrach szlak, który cieszy się małą popularnością, a przy tym jest bardzo malowniczy i cichy. Pragniemy przecież w końcu w górach odpocząć, a nie słuchać jazgotu innych turystów.

Ubiór na wędrówki górskie

Spora część zakopiańskich turystów wędruje przede wszystkim po Krupówkach. Tutaj ubiór nie ma większego znaczenia, można po nich wędrować nawet w klapkach, bądź w szpilkach i kusej spódniczce. Jednak problem może się pojawić wtedy, gdy zamierzamy rzeczywiście udać się na szlaki górskie. Trudno bowiem po nich wędrować, jeśli nie jesteśmy odpowiednio ubrani. Podstawową sprawą jest tutaj odpowiednie obuwie, które powinno mieć nie tylko płaską, solidną podeszwę, ale także wskazane jest, aby obejmowało naszą kostkę, usztywniając w ten sposób nogę, co jest szczególnie istotne na pochyłych i zazwyczaj nierównych górskich szlakach. Oczywiście trudno sobie tutaj wyobrazić szpilki, ale również i klapki są nieodpowiednim obuwiem. Warto jednak zauważyć, iż równie ważna jak buty, jest również i odzież. Powinna ona być stosunkowo lekka, abyśmy nie musieli dźwigać pod górę duży ciężar, ale jednocześnie przepuszczająca powietrze oraz chroniąca przed deszczem i zimnem. Pamiętajmy także, iż idąc w góry, warto ubrać się w taki sposób, aby być przygotowanym na różnego rodzaju warunki pogodowe, które mogą się w Tatrach szybko zmieniać, nawet z godziny na godzinę. Odpowiedni ubiór ochroni nas przed negatywnymi skutkami wychłodzenia, które na dużych wysokościach może stać się dotkliwe nawet dla najbardziej wytrawnych wspinaczy.

Najpopularniejsze szlaki tatrzańskie

Zdecydowana większość spośród turystów, którzy postanowili odwiedzić Zakopane, podjęli również decyzję o tym, aby wybrać się w góry. Oczywiście należy tutaj pominąć te osoby, które wybrały się jedynie na Gubałówkę, bądź też co prawda dotarły w wyższe partie gór, ale jedynie będąc przewiezionymi przez kolejkę linową lub w konnej bryczce. Nie ulega jednak wątpliwości. że większość turystów kieruje się w swoich wędrówkach po szlakach swoistą modą. W niektórych wypadkach moda ta przybiera formę swoistego owczego pędu, dlatego przy ładnej pogodzie obserwować można setki, a nawet tysiące turystów, z zapałem wdrapujących się na Giewont. Wielu zalicza także Kasprowy Wierch, ale tylko nieliczni szlakiem, a większość wjeżdża na niego kolejką linową. Bardzo popularne są też wyprawy nad Morskie Oko. Tutaj podejście jest stosunkowo łatwe, gdyż aż do schroniska biegnie asfaltowa droga, którą niegdyś, jeszcze w latach siedemdziesiątych XX wieku, dojeżdżał nawet autobus. Dziś dojeżdżają tutaj bryczki, którymi poruszają się turyści, rezygnujący z uroków kilkukilometrowego spaceru. Trzeba jednak zauważyć, iż osoby naprawdę zainteresowane chodzeniem po górach, wybiorą z pewnością mniej popularne, ale za to bardziej ciche szlaki. Na nich to bowiem będzie można bez przeszkód podziwiać tatrzańską przyrodę.

Tatrzański Park Narodowy

Skoro Zakopane są perłą Tatr, to władzom nie tylko miasta, ale także i całego kraju, bardzo zależy na tym, aby przyroda tatrzańska pozostała w jak najlepszym stanie, aby możliwie jak najwierniej odpowiadała jej stanowi pierwotnemu. Przez długie wieki górale żyli w symbiozie z przyrodą, a wypas stosunkowo niewielkiej ilości owiec nie szkodził w większym stopniu środowisku naturalnemu. Jednak zmiany przyniósł wiek XIX, kiedy to ubocznym efektem popularyzacji Zakopanego i Tatr, stała się ich intensywna eksploatacja, przeradzająca się coraz częściej w rabunkową wycinkę lasów, które doprowadzały również do powodzi. Pod koniec XIX wieku powstało Towarzystwo Ochrony Tatr Polskich i także wówczas pojawiły się pierwsze postulaty, dotyczące utworzenia parku narodowego. Chociaż po odzyskaniu niepodległości, państwo polskie stopniowo odkupywało tereny obecnego Parku z rąk prywatnych, a na wykupionych obszarach tworzono rezerwaty, to jednak Tatrzański Park Narodowy utworzono dopiero w 1954 r. Objął on cały obszar górski i jego otulinę na Podhalu, a okazał się być niezbędny, gdyż przyroda tatrzańska była już wówczas w dużym stopniu zdewastowana, natomiast górska flora i fauna wytrzebiona. Z biegiem lat, Tatry odzyskały znaczną część swojej dawnej świetności, choć skutków działalności człowieka nie da się tutaj całkowicie zniwelować.

Rolnictwo kontra turystyka

Nie ulega wątpliwości, że podstawowym dochodem Zakopanego i jego mieszkańców jest turystyka. Trudno sobie wyobrazić zresztą, aby było inaczej w przypadku miejscowości, która jest tak pięknie położona podnóża Tatr. Jednak Podhale to nie tylko Zakopane, to również liczne wsie, których mieszkańcy trudnili się przede wszystkim pasterstwem owiec, a także wytwarzaniem wszelkiego rodzaju produktów, jakie można było uzyskać choćby z ich mleka, wełny i skóry. Tymczasem, podążając wioskami Podhala na górskie szlaki, można ze zdziwieniem zauważyć, iż paradoksalnie owiec tutaj znajdziemy niewiele. Coraz mniej jest też tradycyjnych gospodarstw, niemal wszyscy dawni gospodarze żyją już dziś z wynajmu kwater turystom. Oczywiście nie jest to zjawisko samo w sobie złe, jednak trzeba zauważyć, iż liczba turystów może się znacząco wahać, choćby w zależności od aktualnego stanu i prognoz pogody. Niewątpliwie duże znaczenie odgrywa tu też kryzys gospodarczy. W jego obliczu, część osób w ogóle rezygnuje z wyjazdów urlopowych, inni co prawda wyjeżdżają, ale szukają możliwie jak najtańszych kwater. Tymczasem, uzależnieni od turystów zakopiańczycy, muszą podczas sezonu zarobić na miesiące pozasezonowe, w których brak stałych dochodów. Jeśli te dochody są niewielkie, sytuacja materialna zakopiańczyka niewątpliwie się pogorszy.

Uroki transportu podgórskiego

Zakopane, choć liczba jego stałych mieszkańców jest stosunkowo niewielka, to jednak jest miastem dość rozległym. Wprawdzie pobyt w górach to powinny być przede wszystkim piesze wędrówki, ale dotyczy to chodzenia po szlakach, a nie wąchania smrodu spalin przejeżdżających samochodów. Warto więc przemieszczać się innym środkiem lokomocji, aby znaleźć potem jeszcze siłę do przebycia kilkunastu kilometrów na górskim szlaku. Z racji tego, iż większość turystów dociera do Zakopanego samochodem, to również i samochód narzuca się w pierwszej chwili jako środek lokomocji. Z pewnością jest to sposób podróżowania wygodny, ale powstaje problem, aby w zatłoczonym mieście znaleźć jakieś miejsce do parkowania. Stąd warto skorzystać z usług zakopiańskich busów. Jest ich naprawdę bardzo dużo i bynajmniej wcale niekoniecznie trzeba czekać na nie na przystanku, ale można je złapać po prostu po drodze. Podróżowanie nimi jest stosunkowo tanie i dotrą praktycznie wszędzie, gdzie tylko sobie zażyczymy. Jedyna niegodność wiąże się z tym, iż zdarza się, że będziemy musieli zaczekać dłuższą chwilę na zebranie się odpowiedniej grupy pasażerów, aby kurs się opłacał. Nie jest to jednak poważna niedogodność, gdyż okres urlopowy jest w końcu po to, abyśmy nie musieli się nigdzie spieszyć i spokojnie delektować się górskimi krajobrazami.

Zmiany zainteresowania turystów

Zakopane jest uważane za stolicę Tatr, a więc wielu turystów nie wyobraża sobie, aby podczas wakacyjnego pobytu w górach mieliby zamieszkać w innej miejscowości. Pomijając już w tym momencie niemal ciągłą konieczność przebywania w tłoku, wielu turystów uświadamia sobie także, iż ceny noclegów i innych atrakcji turystyczno – wypoczynkowych w Zakopanym są dość drogie. Tak więc ci, którzy nie są bardzo zamożni, a ponadto nie zależy im na lansowaniu się na Krupówkach, poszukują miejsc nieco tańszych, ale z równie łatwym dostępem do gór i innych atrakcji. Takie miejscowości są położone dość licznie na wschód od Zakopanego, przykładowo dotyczy to Poronina, z którego np. do Morskiego Oka jest bliżej, niż z Zakopanego. Warto także wspomnieć o wsiach położonych na zachód od Zakopanego, w tym także Kościeliska. Kościelisko wydaje się być idealną bazą wypadową dla osób lubiących chodzić po górach, z niego jest bowiem stosunkowo blisko do jednych z największych dolin tatrzańskich – Kościeliskiej i Chochołowskiej. Jeśli zaś ktoś zapragnie mimo wszystko spędzić jakiś czas w Zakopanym, może do niego łatwo dojechać, wsiadając do któregoś z bardzo licznie kursujących tutaj busów, które ze wszystkich sił służą turystom. Jak więc widać, wcale nie trzeba mieszkać w Zakopanym, żeby doświadczyć uroku Tatr.

Imprezy sportowe w Zakopanym

Zakopane można określić jako polską stolicę narciarstwa klasycznego. Było nią już w okresie przed II wojną światową, kiedy to dwukrotnie – w 1929 r. oraz w 1939 r. – rozegrano na jego terenie mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym, a w 1939 r. także dodatkowo w narciarstwie alpejskim. Mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym rozegrano tutaj jeszcze raz w okresie powojennym, w 1962 r. Starania o ponowną organizację były podejmowane jeszcze kilkukrotnie w XXI wieku, jednak Zakopane przegrywało walkę o te mistrzostwa aż czterokrotnie, począwszy od 2011 r. aż do 2017 r. Te niepowodzenia Zakopane jednak powetowało sobie na innym polu, wywalczając regularne, coroczne zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich. Można nawet sądzić, że pod względem popularności u widzów i ich entuzjazmu, są to najlepsze z wszystkich konkursów skoków narciarskich, jakie się odbywają w Europie. Zakopane walczy również o przyznanie olimpiady zimowej, przewidzianej na 2022 r. Tutaj jednak szanse też nie są duże, chociaż współorganizatorem miałby być słowacki Poprad, a część zawodów odbyłaby się w Krakowie. Zresztą do idei organizacji olimpiady nie jest przekonanych wielu zakopiańczyków, bojąc się o szkody w środowisku naturalnym, których całkowity brak byłby trudny do osiągnięcia. Wydaje się jednak, że Zakopane udźwignęłoby ciężar takiej imprezy.